Sztuczna inteligencja (AI) staje się jednym z najważniejszych narzędzi wspierających osoby z niepełnosprawnościami. Szczególnie duże korzyści mogą odnieść osoby niewidome i słabowidzące. AI potrafi bowiem analizować obrazy, rozpoznawać tekst, opisywać otoczenie i odpowiadać na pytania głosowe.
Jest to bardzo ważne, ponieważ skala problemu jest ogromna. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) na świecie żyje około 2,2 miliarda osób z różnego rodzaju problemami wzroku, a około 43 miliony z nich jest całkowicie niewidomych. W Polsce żyją miliony osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności, dla których technologie wspomagające mogą znacząco zwiększać samodzielność i komfort codziennego funkcjonowania.
Najważniejsze korzyści
- Opis otoczenia – telefon lub inteligentne okulary mogą opisać ludzi, przedmioty, znaki drogowe czy przeszkody.
- Czytanie tekstu – AI odczytuje dokumenty, etykiety produktów, menu w restauracji czy informacje na ekranie komputera.
- Wsparcie w poruszaniu się – nowoczesne systemy pomagają wykrywać przeszkody i bezpieczniej poruszać się po mieście.
- Łatwiejsza obsługa urządzeń – wiele czynności można wykonać za pomocą głosu, bez konieczności korzystania z ekranu.
- Większa samodzielność – osoby niewidome mogą samodzielnie wykonywać więcej codziennych czynności.
Wyniki badań są obiecujące. W opublikowanym w 2026 roku przeglądzie naukowym przeanalizowano 27 badań. Wykazały one, że rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji poprawiają samodzielność, dostęp do informacji i jakość życia osób niewidomych oraz słabowidzących.
Co więcej, pierwsze badania nad nowymi asystentami opartymi na dużych modelach językowych (LLM) sugerują, że użytkownicy mogą wykonywać niektóre zadania szybciej i przy mniejszym wysiłku niż podczas korzystania wyłącznie z tradycyjnych czytników ekranu.
Możliwe zagrożenia
Mimo wielu zalet AI nie jest narzędziem nieomylnym. Może błędnie rozpoznać obiekt, źle opisać sytuację lub podać nieprawdziwą informację. Dlatego sztuczna inteligencja powinna być traktowana jako wsparcie, a nie jedyne źródło informacji.
Ważnym wyzwaniem pozostaje również dostępność samych narzędzi cyfrowych. Najnowsze badania pokazują, że osoby korzystające z czytników ekranu nadal napotykają trudności podczas logowania do usług internetowych czy korzystania z zabezpieczeń kont.
AI jako narzędzie codziennego wsparcia
Dla wielu osób niewidomych AI nie jest już ciekawostką technologiczną, ale realnym wsparciem w codziennym życiu. Pomaga czytać dokumenty, korzystać z internetu, poruszać się po mieście i wykonywać obowiązki zawodowe. Dzięki temu osoby z niepełnosprawnościami mogą żyć bardziej samodzielnie i aktywniej uczestniczyć w życiu społecznym.
Jednocześnie technologia nie zastąpi dobrze zaprojektowanych usług i dostępnych aplikacji. Największe korzyści pojawiają się wtedy, gdy sztuczna inteligencja jest połączona z zasadami dostępności i potrzebami samych użytkowników.
Liczby, które warto zapamiętać
- 2,2 miliarda osób na świecie żyje z problemami wzroku.
- Około 43 miliony osób na świecie jest niewidomych.
- 1 miliard przypadków zaburzeń widzenia można było zapobiec lub nadal wymaga leczenia.
- 411 miliardów dolarów rocznie wynoszą globalne straty gospodarcze związane z problemami wzroku.
- Przegląd 27 badań naukowych opublikowany w 2026 roku wskazał na pozytywny wpływ AI na samodzielność i dostęp do informacji osób niewidomych i słabowidzących.